Blog

Otwarty podręcznik zmieniający się w interaktywną książkę o przemianach energii, z symulacją odbijającej się piłki — Edukacja Jutra

Z podręcznika do żywej książki. Jak stworzyć interaktywny podręcznik z pomocą AI?

A co, gdyby uczeń mógł nie tylko przeczytać o jakimś zjawisku, ale również samodzielnie je zbadać — bez wychodzenia ze strony podręcznika?

Wyobraźcie sobie książkę do fizyki, w której można podnieść piłkę, puścić ją z wybranej wysokości, obserwować kolejne odbicia, a jednocześnie zobaczyć, jak zmieniają się różne formy energii. Można zatrzymać doświadczenie, zmienić parametry, porównać wyniki, a następnie przejść do zadań sprawdzających zrozumienie zagadnienia.

To nie jest film ani zwykła prezentacja. To książka, z którą uczeń może wchodzić w interakcję.

Ostatnio postanowiłem sprawdzić, czy przy pomocy sztucznej inteligencji można stworzyć coś takiego bez znajomości programowania. Wykorzystałem Claude i połączyłem dwa pomysły znalezione w internecie. Efektem jest interaktywna książka do fizyki dla pierwszej klasy liceum, obejmująca dział „Praca, moc i energia”.

Poniżej pokazuję gotowy efekt, opisuję proces i udostępniam dwa prompty oraz bezpłatną, 12-planszową instrukcję.

Najpierw zobaczcie, co udało się stworzyć

Najlepiej zacząć od otwarcia przykładu. Książka przypomina tradycyjny podręcznik leżący na biurku. Można przewracać strony, wybierać lekcje ze spisu treści i przechodzić między zagadnieniami.

Praca, moc i energia — interaktywna książka

Otwórz przykład przygotowany w Claude i sprawdź ruchome ilustracje, doświadczenia, quizy i nawigację między stronami.

Otwórz i przetestuj książkę ↗

Najciekawsze rzeczy dzieją się wewnątrz. Na kolejnych stronach pojawiają się interaktywne ilustracje. Uczeń może zmieniać parametry doświadczenia, obserwować ruch obiektów, analizować wskazania mierników i sprawdzać, w jaki sposób zmieniają się wartości fizyczne.

Szczególnie podoba mi się fragment dotyczący zasady zachowania energii. Na jednej ze stron znajduje się piłka, którą można podnieść myszką i puścić. Piłka zaczyna się odbijać, a na umieszczonej obok linijce pozostają ślady kolejnych odbić. Jednocześnie widzimy zestaw szklanych menzurek z pomarańczową cieczą symbolizującą różne formy energii.

Wraz z ruchem piłki zmienia się ilość cieczy w naczyniach. To wizualna reprezentacja przemian energii. W książce są też przykłady rozwiązywane krok po kroku, ćwiczenia i quizy z informacją zwrotną. Całość można otworzyć w przeglądarce na komputerze lub telefonie.

Ważne: ten przykład jest eksperymentem. Poprosiłem Claude o wygenerowanie także treści merytorycznej, bo chciałem najpierw sprawdzić samą metodę. Nie jest to gotowy, zweryfikowany podręcznik. Przed wykorzystaniem go z uczniami trzeba sprawdzić treść, obliczenia i działanie symulacji.

Co jest w tym pomyśle naprawdę ciekawego?

W edukacji od lat korzystamy z animacji, filmów, symulacji i interaktywnych ćwiczeń. Sam pomysł nie jest więc rewolucją. Zmienia się natomiast to, jak łatwo nauczyciel może przygotować materiał odpowiadający konkretnym potrzebom swojej klasy.

Dotychczas stworzenie podobnej książki wymagałoby znajomości HTML, CSS i JavaScript albo współpracy z programistą. Dzisiaj można zacząć od własnych notatek i rozmowy z modelem AI. Oczywiście nie wszystko powstaje idealnie za pierwszym razem — w moim przypadku potrzebne były poprawki, zwłaszcza w wyglądzie i działaniu symulacji.

Najciekawsza jest jednak nie sama animacja, ale możliwość zaprojektowania aktywności, w której uczeń musi coś przewidzieć, sprawdzić i wyciągnąć wnioski. Zamiast oglądać model zjawiska, może odpowiedzieć na pytanie: „Co stanie się, jeśli zwiększę wysokość, z której spada piłka?”, a następnie przetestować swoją hipotezę.

Skąd wziął się pomysł?

Nie jestem autorem całej koncepcji i bardzo chcę podziękować osobom, od których się uczyłem.

Punktem wyjścia był poradnik @osamdel, w którym autor pokazał, jak zamieniać tradycyjne materiały w interaktywne książki z pomocą Claude. Poradnik jest w języku arabskim. Przetłumaczyłem i dostosowałem prompt bazowy do polskich materiałów edukacyjnych.

Drugą inspiracją była książka „Every Joule” autorstwa Techartist. Spodobały mi się odręczne szkice, wygląd stron i sposób przedstawienia energii jako cieczy przemieszczającej się między naczyniami. Dodałem więc drugi etap pracy, skupiony na stronie wizualnej i interaktywności.

Jak stworzyć własną interaktywną książkę? Sześć kroków

Krok 1. Przygotuj materiał, od którego zaczniesz

Nie proponuję zaczynać od całego podręcznika. Znacznie lepiej wybrać jedną lekcję, rozdział albo niewielki dział. Dzięki temu łatwiej sprawdzić poprawność treści i dopracować poszczególne elementy.

Można wykorzystać własne notatki, przygotowane wcześniej materiały, tekst lekcji lub dokument PDF, do którego mamy odpowiednie prawa. Szczególnie polecam własne opracowania: nauczyciel najlepiej wie, z czym jego uczniowie mają trudności i które zagadnienia wymagają dodatkowego wyjaśnienia.

Krok 2. Otwórz Claude i dodaj materiał

Przejdź na stronę claude.ai i rozpocznij nową rozmowę. Dodaj dokument lub wklej jego treść. Określ przedmiot, klasę i cel książki. Inaczej zaprojektujemy materiał do samodzielnej powtórki, a inaczej taki, który będzie wykorzystywany podczas wspólnej pracy na lekcji.

Krok 3. Wklej pierwszy prompt

Poniższy prompt jest rozwiniętą i dostosowaną wersją instrukcji bazowej inspirowanej poradnikiem @osamdel. Skopiuj go w całości i uzupełnij dane w nawiasach kwadratowych.

Jesteś doświadczonym projektantem materiałów dydaktycznych, nauczycielem oraz twórcą interaktywnych interfejsów edukacyjnych.

Twoim zadaniem jest przekształcenie dostarczonego materiału w interaktywną książkę edukacyjną w języku polskim, którą można uruchomić w przeglądarce internetowej.

INFORMACJE O MATERIALE
Przedmiot: [przedmiot]
Klasa / etap edukacyjny: [klasa]
Temat lub dział: [temat]
Cel: [np. samodzielna nauka, powtórka, praca podczas lekcji]

WYMAGANIA DOTYCZĄCE KSIĄŻKI
1. Zaprojektuj interfejs przypominający prawdziwą książkę. Na komputerze powinny być widoczne dwie sąsiadujące strony, a na telefonie jedna. Dodaj możliwość przewracania kartek, spis treści i nawigację między lekcjami.
2. Podziel materiał na krótkie, logiczne części. Każda lekcja powinna zawierać zrozumiałe wyjaśnienia, najważniejsze pojęcia oraz przykłady.
3. Tam, gdzie jest to uzasadnione dydaktycznie, dodaj interaktywne symulacje. Uczeń powinien móc zmieniać parametry, obserwować skutki i porównywać wyniki.
4. Przed wybranymi symulacjami dodaj pytanie skłaniające ucznia do przewidywania wyniku, a po wykonaniu doświadczenia krótkie pytanie pomagające sformułować wniosek.
5. Umieść przykłady rozwiązywane krok po kroku. Każdy etap rozwiązania powinien być jasno wyjaśniony.
6. Po każdej lekcji dodaj krótki quiz. Uczeń powinien otrzymywać natychmiastową informację zwrotną oraz wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi.
7. Na końcu działu umieść podsumowanie najważniejszych informacji, mapę pojęć oraz zadania do samodzielnego rozwiązania.
8. Zadbaj o czytelność, kontrast, wygodną nawigację oraz możliwość korzystania z materiału na urządzeniach mobilnych.

ZASADY DOTYCZĄCE POPRAWNOŚCI
- Opieraj się na dostarczonym materiale. Nie zmieniaj samodzielnie wzorów, wartości liczbowych, definicji i jednostek.
- Nie wymyślaj wyników doświadczeń ani danych przedstawianych jako rzeczywiste pomiary.
- Jeżeli potrzebujesz dodatkowych danych lub założeń do symulacji, wskaż je i poproś o zatwierdzenie.
- Symulacje powinny przedstawiać zjawiska zgodnie z prawidłowymi zależnościami. Jeżeli nie potrafisz zagwarantować poprawności modelu, wyraźnie zaznacz jego ograniczenia.
- Nie dodawaj elementów interaktywnych wyłącznie dla efektu wizualnego. Każdy z nich powinien pomagać w zrozumieniu tematu.
- Zadbaj o to, aby przyciski, suwaki, nawigacja i quizy rzeczywiście działały.

Przygotuj kompletny, działający artefakt. Jeżeli materiał jest zbyt obszerny, rozpocznij od pierwszej lekcji.

MATERIAŁ ŹRÓDŁOWY: [treść znajduje się w załączniku / wklej materiał]

Krok 4. Sprawdź książkę i wprowadź poprawki

Gdy Claude przygotuje pierwszy projekt, zacznij go testować. Nie ograniczaj się do obejrzenia kilku stron. Sprawdź działanie przycisków, przejdź przez quizy i wykonaj interaktywne doświadczenia. Spróbuj spojrzeć na materiał oczami ucznia, który widzi go po raz pierwszy.

Możesz poprosić Claude o zmiany zwykłymi zdaniami: „Dodaj symulację drugiej zasady dynamiki Newtona”, „Rozbuduj quiz do dziesięciu pytań”, „Zamień przykład z sankami na hulajnogę elektryczną” albo „Na telefonie przyciski są za małe — popraw nawigację”.

Warto pracować etapami i po każdej większej zmianie ponownie testować książkę.

Krok 5. Nadaj książce wyjątkowy wygląd

To etap, który najbardziej wpłynął na ostateczny efekt mojego eksperymentu. Zależało mi, żeby materiał nie wyglądał jak kolejna strona internetowa z kolorowymi przyciskami. Chciałem zachować coś z charakteru prawdziwej książki: papier, przewracane strony, ręcznie rysowane ilustracje i wrażenie pracy z dopracowanym podręcznikiem.

Jako inspirację wykorzystałem „Every Joule”. Do rozmowy z Claude dodałem zrzut ekranu pokazujący stylistykę i wkleiłem drugi prompt:

Ulepsz przygotowaną książkę, wykorzystując załączony obraz jako inspirację do zaprojektowania autorskiej stylistyki.

Zależy mi na następujących elementach:
1. Książka powinna sprawiać wrażenie prawdziwego przedmiotu leżącego na biurku, z widoczną okładką, grubością stron i realistycznym efektem przewracania kartek.
2. Ilustracje powinny przypominać odręczne szkice wykonane tuszem, z delikatnym kreskowaniem cieni i czytelnymi oznaczeniami.
3. Tam, gdzie to uzasadnione, zastosuj rzut izometryczny, aby przedstawić obiekty i doświadczenia w przestrzeni.
4. W lekcjach dotyczących energii przedstaw jej różne formy za pomocą przezroczystych menzurek z pomarańczową cieczą. Poziom cieczy powinien odpowiadać wartościom wynikającym z modelu.
5. Dodaj podpisy pod ilustracjami, wartości pomiarów i dyskretne elementy przypominające odręczne notatki.
6. Zadbaj o płynne, zrozumiałe animacje, które pomagają dostrzec zależności między wielkościami fizycznymi.
7. W lekcji [temat] dodaj scenę, w której uczeń może [opisz działanie, np. podnieść piłkę i puścić ją z dowolnej wysokości].
8. Zachowaj dotychczasowe treści, przykłady, quizy i funkcjonalności. Wygląd nie może pogorszyć czytelności ani wygody obsługi.

Nie kopiuj dosłownie ilustracji z obrazu referencyjnego. Wykorzystaj go jako inspirację i przygotuj oryginalny projekt.

W moim przykładzie ostatni punkt dotyczący interakcji brzmiał: „W lekcji o zasadzie zachowania energii uczeń podnosi piłkę myszką i puszcza ją, a na linijce zostają ślady kolejnych odbić. Obok zmieniają się poziomy cieczy w menzurkach reprezentujących różne formy energii”.

Drugi prompt można oczywiście zmieniać zależnie od przedmiotu. Nie każda książka musi wyglądać jak podręcznik do fizyki.

Krok 6. Udostępnij gotowy materiał

Gdy książka jest już sprawdzona, możesz udostępnić ją uczniom. Artefakty Claude można udostępniać za pomocą linku, korzystając z dostępnych opcji udostępniania. Przed wysłaniem sprawdź widoczność i działanie materiału z perspektywy odbiorcy.

Link można umieścić w dzienniku elektronicznym, Teams albo w materiałach do lekcji. Warto także sprawdzić działanie na telefonie — niektóre interakcje zaprojektowane z myślą o myszy wymagają dostosowania do ekranu dotykowego.

Nie tylko fizyka. Co można zrobić na innych przedmiotach?

Właściwie od tego pytania zacząłem myśleć o kolejnych zastosowaniach.

Biologia — fotosynteza

Uczeń reguluje natężenie światła i obserwuje, jak wpływa ono na tempo fotosyntezy w przyjętym modelu. Może też zmieniać inne czynniki i sprawdzać, który z nich ogranicza przebieg procesu.

Chemia — szybkość reakcji

Uczeń zmienia temperaturę, stężenie reagentów lub powierzchnię kontaktu substancji. Obserwuje model cząsteczek i analizuje, jak zmiana warunków wpływa na szybkość reakcji.

Geografia — obieg wody

Interaktywna makieta krajobrazu pozwala uczniowi zmieniać temperaturę i obserwować parowanie, kondensację oraz opady. Można porównywać różne warunki i analizować ich wpływ na etapy obiegu wody.

Matematyka — funkcja kwadratowa

Uczeń zmienia współczynniki funkcji i obserwuje, jak zmienia się wykres paraboli. Może sprawdzać położenie wierzchołka, miejsca zerowe i wpływ współczynnika przy najwyższej potędze. Można też przygotować model toru lotu piłki do kosza, pamiętając o odpowiednich założeniach fizycznych.

Pytanie, od którego warto zacząć: co uczniowi trudno zrozumieć i co mógłby samodzielnie sprawdzić, żeby lepiej uchwycić dane pojęcie?

O czym trzeba pamiętać, zanim pokażemy książkę uczniom?

Sztuczna inteligencja może stworzyć atrakcyjny wizualnie materiał, który jednocześnie zawiera błędy. Dotyczy to nie tylko tekstu, ale również obliczeń, odpowiedzi w quizach i działania symulacji. Dobrze wyglądająca animacja nie jest jeszcze poprawną symulacją naukową.

Jeżeli książka przedstawia doświadczenie fizyczne, trzeba sprawdzić, czy zachowanie obiektów i pokazywane wartości rzeczywiście wynikają z odpowiedniego modelu. Uczniowie powinni też rozumieć, jakie uproszczenia przyjęto i czego nie można na ich podstawie wywnioskować.

Druga kwestia to prawa autorskie. Dozwolony użytek edukacyjny nie oznacza automatycznie prawa do publicznego publikowania przerobionej książki. Jeśli chcemy udostępnić materiał otwarcie, najlepiej korzystać z własnych treści, otwartych zasobów lub odpowiednio licencjonowanych materiałów.

I jeszcze jedno: nie każda lekcja wymaga interaktywnej książki. Czasem zwykły rysunek, eksperyment wykonany w klasie albo rozmowa z uczniami będą znacznie lepszym rozwiązaniem. To kolejne narzędzie, nie cel sam w sobie.

Pobierz instrukcję krok po kroku

Aby ułatwić wypróbowanie pomysłu, przygotowałem 12-planszową instrukcję PDF. Znajdziesz w niej cały proces tworzenia książki, przykłady, prompty po polsku i najważniejsze wskazówki dotyczące testowania materiałów.

Bezpłatna instrukcja PDF — 12 plansz

Sześć kroków, gotowe prompty i dobre praktyki. Link prowadzi do folderu na Dysku Google z materiałami.

Przejdź do folderu i pobierz instrukcję ↗

Jeżeli chcesz najpierw zobaczyć efekt, wróć do interaktywnej książki „Praca, moc i energia”.

A może stworzymy coś jeszcze ciekawszego?

Ten eksperyment pokazał mi, jak wiele nowych możliwości pojawia się przed nauczycielami, którzy chcą samodzielnie tworzyć materiały edukacyjne. Nie sądzę, żeby interaktywne książki miały zastąpić tradycyjne podręczniki. Nie o zastępowanie tutaj chodzi.

Bardziej interesuje mnie możliwość przygotowania materiału dokładnie do tego, czego w danym momencie potrzebują moi uczniowie. Takiego, w którym można zatrzymać się przy trudnym zagadnieniu, sprawdzić własną hipotezę, popełnić błąd i spróbować ponownie.

Gdybyście mogli ożywić jeden rozdział podręcznika, który byście wybrali? Jeśli stworzycie własną interaktywną książkę, podzielcie się efektem w komentarzu. Chętnie zobaczę Wasze pomysły i dowiem się, co sprawdziło się w praktyce.

Źródła inspiracji i podziękowania

Metoda i prompt bazowy: @osamdel na Instagramie, TikToku i YouTube. Poradnik o zamianie tradycyjnych materiałów w interaktywne książki; prompt przetłumaczony, dostosowany i rozwinięty.

Inspiracja wizualna: „Every Joule” — Techartist, interaktywna książka o energii.

Wesprzyj Edukację Jutra

Materiały, którymi dzielę się na Edukacji Jutra, udostępniam bezpłatnie. Jeśli korzystasz z nich w swojej pracy i masz ochotę wesprzeć powstawanie kolejnych pomysłów, możesz postawić mi wirtualną kawę. To oczywiście całkowicie dobrowolne — wszystkie materiały z tego artykułu pozostają dostępne bez opłat.

Brak tagów posta
Subskrybuj
Powiadom o
0 Komentarze
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów